Bossen
Om een oud bos te laten ontstaan, moet eerst de uitgangssituatie hersteld worden
Sinds 2019 beheer ik in samenwerking met Jeroen Charpentier en met hulp van vrijwilligers van Erfgoedplatform Heumen twee bospercelen in voormalig landgoed De Elshof tussen Nijmegen en Malden.
Perceel 1
De Elshof is in bezit van de gemeente Heumen. Zelf heb ik een lange geschiedenis met dit bos. In 1978 zag ik hier mijn eerste das en dit was de aanleiding om kort later samen met anderen, toen nog, Vereniging Das en Boom op te richten (tegenwoordig een stichting).
Het eerste perceel is een eiken–berkenbos met rond 1990 ingeplante winterlinde. Hier hebben we gekozen voor een soort ‘middenbos’, wat betekent dat een deel van de bomen dichtbij de grond afgezet wordt (hakhout, variërend van 10 tot 40 cm boven de grond), een deel geknot (circa 2 m boven de grond) en een deel kan ongemoeid doorgroeien. Het gehele perceel is verdeeld in vijf vlakken die sinds november 2018 deel voor deel voor de eerste keer afgezet worden. Inmiddels is een gevarieerd loofbos aan het ontstaan en wordt komende herfst (2024) begonnen met het laatste deel van het eiken-berken perceel.
Perceel 2
Het tweede perceel ligt naast de dassenburcht waar ik vele dassenobservaties heb gedaan. Dit bos bestaat hoofdzakelijk uit Amerikaanse eiken (Quercus rubra), met sporadisch nog oudere zomereiken die in het verleden als hakhout beheerd werden. Dit perceel wordt in vijf fasen, start 2020, omgevormd tot een soortenrijk inheems loofbos. Als eerste moet daarvoor meer licht op de bosbodem komen. Hiertoe worden de Amerikaanse eiken, een invasieve exoot, op verschillende wijzen gedood. Er wordt geringd, geschild, en simpelweg omgezaagd. Deze Amerikaanse eiken lopen weer uit onder de ring of na het afzagen; deze opslag wordt jaarlijks met de hand verwijderd.
Beide percelen worden jaarlijks ook voorzien van enkele honderden nieuwe bomen en struiken van autochtone herkomst, hoofdzakelijk zomer- en wintereiken met daarnaast een rijk mengsel van (vruchtdragende) bomen en struiken voor in de zomen van de bossen.
De oudste bossen in Noordwest-Europa zijn vaak cultuurbossen
Omvormen van bos duurt lang, maar bomen en struiken kunnen ook heel oud worden. De oudste bomen en bossen in Noordwest-Europa zijn vaak cultuurbossen waar knot- en hakhoutbeheer de leeftijd van de bomen heeft verlengd. Hoe ouder het bos is, hoe meer biodiversiteit het zal bevatten. Naast de Elshof ben ik ook actief betrokken bij het bosbeheer in de omgeving van Nijmegen en ben ik lid van de ‘werkgroep Bosrijk’. Deze werkgroep streeft naar corridors van oud bos over de heuvelrug van het Rijk van Nijmegen. Om dit te bereiken moet bos wel de kans krijgen oud te worden. In de pilotpercelen van Bosrijk speelt de problematiek rond exoten een grote rol; Amerikaanse eik, Amerikaanse vogelkers en Gewone esdoorn zijn hier de ‘probleemsoorten’. De opkomst van deze exoten staat de natuurlijke ontwikkeling van bossen in de weg. Er moet namelijk langjarig ingegrepen worden om ze te onderdrukken. Om oud bos te laten ontstaan zal eerst de uitgangssituatie hersteld moeten worden, en exotenbestrijding hoort daar zeker bij.